REKIN PRZEMYSŁU

Rekin przemysłu filmowego Sam Goldwyn przestrzegał nas, że „przewidywania są niebezpieczne, szczególnie te dotyczące przyszłości”. Mimo niebezpieczeństw, wielu ekonomistom i pseudoekonomistom udało się zrobić duże pieniądze w firmach doradczych przewidujących zjawiska makroekonomiczne. Prognozowanie gospodar­cze jest trudną i bardzo ryzykowną dziedziną działalności bez trwałych prawd. Proces ten wymaga stałego rewido­wania, dostosowywania i przede wszystkim, ciągłych  zmian.Widzieliśmy, że makroekonomia jest poddawana oddziaływaniom cyklicznej ekspansji i kontrakcji, wzno­szenia na szczyty i spadania w bruzdy. Nie ma wielkiej trudności w ustalaniu dat punktów zwrotnych cyklu po ich pojawieniu się. Narodowe Biuro Badań .

KOMENTOWANY POZIOM BEZROBOCIA

W roku 1975 stopa bezrobocia osiągnęła alarmujący poziom 8,3 procenta, a we wczesnych latach 1980-tych jej poziom był prawie dwa razy wyższy niż w roku 1970.Podobnie jak PNB, poziom bezrobocia jest komentowany i interpretowany w środkach masowego przekazu, w rozmowach między ludźmi, przez przedstawicieli rządu oraz przez ludzi interesu, jako oznaka tego, jak skutecznie udaje się osiągnąć cele polityki gospodarczej państwa. Prawie wszyscy myślą, że wzrost stopy bezrobocia jest przejawem pogarszania się poziomu aktywności gospodarczej i wzrastających trud­ności życia społeczeństwa. Tak jak spadek poziomu PNB, wzrost bezrobocia może skłonić niektóre przedsiębiorstwa do zmniejszenia swych planów produkcyjnych w przewidywaniu spadku popytu konsumentów – byc może wywołując dalsze zwolnienia pracowników.

STOPA BEZROBOCIA

Produkt narodowy brutto i dochód narodowy są pozytywnymi miarami poziomu aktywności gospodarczej kraju. Z drugiej strony, stopa bezrobocia szacuje wysokość braku lub nieobecności działalności gospodarczej. Ta negatywna miara wskazuje, jaka część zdolnych do pracy zasobów siły roboczej kraju pozostaje na bieżąco bez pracy. Dane na temat bezrobocia są zestawiane i publikowane przez Urząd Statystyki Pracy (Bureau of Labor Statistics) w periodyku pt. Miesięczny Przegląd Pracy (Monthly Labor Review). Tablica 5.6. obrazuje przeciętne miesięczne stopy bezrobocia w wybranych latach (okres 1950-1987). Stopa bezrobocia wynosząca w roku 1950 5,3% była wówczas uważana za wysoką. Dwa dziesięciolecia później wskaźnik ten nieznacz­nie obniżył się do poziomu 4.8%.

STAN GOSPODARKI

Stan gospodarki amerykańskiej, z rynkiem akcji i obli-; gacji wahającym się w górę i w dół w ciągu ostatnich kilku tygodni, denerwował zarówno decydentów polityki gos­podarczej jak i inwestorów. Czy znajduje się ona u progu recesji czy też znowu nabiera sił? Czy konsumenci są tak głęboko zadłużeni, że będą zmuszeni ograniczyć za- , ciąganie pożyczek i tempo wydatków, czy też wielu z nich jest bardziej obładowanych znacznymi zasobami oszczędności gotówkowych i innych aktywów finan­sowych niż podają to biłansc rachunkowości narodowej” Jednym ze źródeł niepewności co do rzeczywistego stanu kondycji gospodarczej kraju jest to, co dzieje się w „podziemiu gospodarczym” – znacznej części dochodu ; narodowego, który realizowany jest poza jakimkolwiek rejestrem w celu uniknięcia podatków.

REALNY PRODUKT NARODOWY

Realny produkt narodowy brutto może zwiększyć się w czasie, ale jeśli tempo wzrostu liczby ludności jest wyższe, ludzie nie będą osiągali wyższego poziomu życia. Aby stwierdzić, czy produkcja w przeliczeniu na głowę (na osobę) zwiększa się, musimy podzielić realny PNB przez liczbę ludności w danym roku. Ta procedura umożliwia obliczenie danych na temat realnego PNB w przeliczeniu na mieszkańca w po­szczególnych latach, przedstawionych w 4 kolumnie tablicy 5.2.. W przeliczeniu na mieszkańca, produkcja Stanów Zjednoczonych między rokiem 1929 a 1987 wzrosła mniej niż trzy razy, to jest mniej niż sugerowałyby to dane . Dane o produkcie narodowym brutto w przeliczeniu na mieszkańca nie mówią jednak nic o podziale produktu narodowego, na poszczególne grupy ludności.

W CELU ELIMINACJI

W celu eliminacji zniekształceń wywołanych zmianami cen, Departament Handlu przelicza dane dotyczące PNB wykorzystując do tego różne indeksy (wskaźniki) cen. Indeksy te mierzą zmiany w poziomie cen w poszczególnych sektorach gospodarki takich jak przemysł drzewny, rolnictwo i energetyka – w odniesieniu do jakiegoś roku bazowego, na przykład 1982. Przykładowo, jeśli cena tarcicy wzrosła o 12 procent w latach 1982 – 1987, wskaźnik cen tarcicy w roku 1987 wyniesie 1,12. W celu ‘ wyeliminowania wpływu inflacji, Departament Handlu podzieli dane dotyczące wielkości produkcji w 1987 roku przez 1.12. Podobnie przeliczenia są dokonywane we wszystkich gałęziach, a uzyskane dane są następnie sumowane w celu otrzymania PNB w realnych dolarach albo, inaczej mówiąc, w cenach stałych.

WIELE DÓBR I USŁUG

Wiele dóbr i usług – na przykład narkotyki, bimber, gry hazardowe oraz prostytucja są nielegalne na większości terytorium USA. Tym nie mniej stanowią one część całkowitej produkcji kraju – a ponieważ są one wytwarzane po kryjomu i nie są rejestrowane, nie są wliczane w PNB. Inne transakcje nie są liczone ponieważ ludzie próbują umknąć płacenia podatków, wielu ludzi wymienia raczej niż sprzedaje dobra, które wytwarzają za potrzebne im rzeczy. W ten sposób lekarze-ortodonci i prawnicy świadczą swe usługi wzajemnie bez rozliczania w pieniądzu. Lekarze innych specjalności również świadczą sobie wzajemnie zawodowe uprzejmości w sposób uniemożliwiający ich uwzględnienie w statystyce.

NAJLEPSZA Z MOŻLIWYCH MIAR

Choć produkt narodowy brutto jest przypuszczalnie najlepszą z możliwych miar ogólnego poziomu produkcji w Stanach Zjednoczonych, nie jest to w żadnym przypadku miara doskonała. Jedna z jej wad – to że pomija ona całkowicie pewne sektory gospodarki – stanowi przedmiot, rosnącej troski wielu ekonomistów. Z kilkoma wyjątkami, produkt narodowy brutto obejmuje jedynie te dobra i usługi finalne, które są kupowane i sprzedawane na rynku.1 Wyklucza on niezarobkową działalność ludzi, z której wynoszą korzyści oni sami, ich rodziny, czy ich znajomi. Na przykład PNB obejmuje cenę płaconą za mięso, ziemniaki i sałatę, ale nie obejmuje pracy włożonej w przygotowanie posiłku (obejmuje on jednak cenę posiłków kupowa­nych w restauracji). PNB

ZGODA CO DO KIERUNKÓW

Dwadzieścia lat temu wsrod ekonomistów panowała zgoda co do kierunków polityki gospodarczej, która powinna zostać przedsięwzięta przez rząd w celu osiągnięcia akceptowanego poziomu produkcji krajowej, zatrudnienia i inflacji. Jednakże lata wysokiej inflacji i bezrobocia, zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w innych krajach, udowodniły, jak trudno jest’, w konkretnej rzeczywistości politycznej, osiągnąć deklarowane przez poszczególne rządy cele polityki gospodarczej. W rzeczywis­tości, wielu ekonomistów przypuszcza, że polityka rządu doprowadziła do zwiększenia bezrobocia i inflacji – że kraj znajdowałby się w lepszej sytuacji gdyby* rząd nie próbował wpłynąć na ogólny poziom sprawności funkc­jonowania gospodarki. Inni argumentują, że wcelu zmniejszenia bezrobocia i   inflacji, rząd winien wywierać na gospodarkę silniejszy i bardziej bezpośredni wpływ.

PRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY

W związku z tym przychody’ ze sprzedaży majątku są’ wyższe niż obecna (uaktualniona) wartość przyszłego strumienia dochodów z pozycji majątkowej gdyby pozostawałaby ona w (mniej efektywnych) rękach rządu. Prywatyzacja nie oznacza, że rząd zmniejsza zakres swej odpowiedzialności. Gdy społeczeństwo, za pośrednictwem swego systemu przedstawicielskiego, zaleca rządowi zapew­nienie osiągnięcia jakiegoś celu, lub świadczenie jakichś usług, nie oznacza to, że sama administracja jest najlepszym instrumentem realizacji tych działań. Rządy w coraz szerszej  mierze uświadamiają sobie, że dzięki prywatyzacji silne bodźce i efektywność prywatnej własności i rynków mogą być wykorzystane do osiągania celów publicznych w sposób dużo bardziej wydajny niż w warunkach bezpośredniego działania rządu. Stuart M.Butler, Ph.D. jest dyrektorem Studiów Polityki Krajo­wej w Heritage Fundation, organizacji zajmującej się badaniami skutków polityki publicznej mającej swą siedzibę w stolicy USA, Waszyngtonie